बेल्स पाल्सी ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये व्यक्तीला पक्षाघात किंवा चेहऱ्याच्या स्नायूंच्या कमकुवतपणाचा त्रास होऊ शकतो, सामान्यतः चेहऱ्याच्या एका बाजूला होतो. जरी ते गंभीर दिसत असले तरी, ते नाही आणि काही प्रकरणांमध्ये, आठवडे आणि महिन्यांत स्वत: ची निराकरण होते. हे चेहऱ्याच्या स्नायूंच्या कार्यासाठी जबाबदार असलेल्या सातव्या क्रॅनियल मज्जातंतूच्या वाढीमुळे उद्भवते आणि व्हायरल इन्फेक्शन, तणाव किंवा इतर घटकांमुळे ते ट्रिगर होते. सुरुवातीच्या टप्प्यावर याची जाणीव असणे आवश्यक आहे, ज्यामध्ये एखाद्या व्यक्तीला स्ट्रोकसारख्या गंभीर आजाराने सावध केले पाहिजे. जरी लक्षणे त्वरीत विकसित होतात आणि 48 ते 72 तासांच्या आत शिखरावर पोहोचतात, तरीही लवकरात लवकर याची जाणीव असणे चांगले आहे कारण काही आठवड्यांत व्यक्ती पूर्णपणे बरी होऊ शकते.
बेल्स पाल्सी म्हणजे काय आणि त्याची कारणे
बेल्स पाल्सी हे चेहऱ्याच्या स्नायूंच्या तात्पुरत्या अर्धांगवायूने चिन्हांकित केले जाते ज्यामुळे रुग्णांना चेहऱ्याच्या एका बाजूला अर्धांगवायू किंवा चेहऱ्याच्या एका बाजूला झुबके येतात. दुसऱ्या बाजूचा चेहऱ्याचा पक्षाघात देखील काही लोकांमध्ये होऊ शकतो. 19 व्या शतकात स्कॉट शस्त्रक्रिया कुशल सर चार्ल्स बेल यांनी प्रथम ही स्थिती ओळखली. स्थिती 48 ते 72 तासांत शिगेला पोहोचते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, स्थिती गंभीर होत नाही. तरीसुद्धा, हे लक्षात घेणे अत्यावश्यक आहे की ते स्ट्रोक किंवा न्यूरोलॉजिकल आणीबाणीशी जोडले जाऊ शकते.बेलचा पक्षाघात सातव्या मज्जातंतूवर जळजळ आणि दबावामुळे होतो, जो चेहऱ्याच्या सर्व स्नायूंच्या हालचालीसाठी जबाबदार असतो आणि स्वाद उत्तेजनासाठी मज्जातंतू संदेश पाठविण्यास जबाबदार असतो. व्हायरल इन्फेक्शन्स हे बेलच्या पाल्सीचे प्रेरक म्हणून ओळखले जातात आणि त्यात हे समाविष्ट होते:
- हर्पस सिम्प्लेक्स व्हायरस (सर्दी फोड)
- व्हॅरिसेला-झोस्टर व्हायरस (कांजिण्या किंवा शिंगल्स)
- एपस्टाईन-बॅर व्हायरस (मोनोन्यूक्लिओसिस)
- COVID-19
इतर ट्रिगर्समध्ये तणाव, कमकुवत प्रतिकारशक्ती, आघात, झोप कमी होणे किंवा स्वयंप्रतिकार स्थिती यांचा समावेश होतो. बेलच्या पक्षाघाताची शक्यता वाढवणाऱ्या जोखीम घटकांमध्ये हे समाविष्ट आहे:
- मधुमेह
- लठ्ठपणा (BMI ≥ 30)
- उच्च रक्तदाब
- गर्भधारणा किंवा प्रीक्लेम्पसिया
- बेलच्या पाल्सीचा मागील भाग
- तथापि, बर्याच प्रकरणांमध्ये, ओळखण्यायोग्य कारण नसते.
बेल्स पाल्सीची लक्षणे
बेलच्या पक्षाघाताचे वैशिष्ट्यपूर्ण लक्षण म्हणजे बाधित बाजूला चेहर्याचा तिरकस होणे. इतर संबंधित चिन्हे समाविष्ट आहेत:
- कपाळ, भुवया, पापणी आणि तोंडाचा कोपरा अशक्तपणा किंवा अर्धांगवायू
- डोळे मिचकावणे आणि हसणे यासारखे चेहऱ्यावरील हावभाव करण्यास असमर्थता
- चेहऱ्यावर सुन्नपणा, जडपणा किंवा वेदना
- लाळ येणे किंवा बोलणे, खाणे, पिणे यात अडचणी येतात
- कोरडे डोळे किंवा चिडचिड
- डोकेदुखी आणि कान दुखणे
- चव कमी होणे
कानात वाजणे किंवा आवाजास संवेदनशील असणे (हायपरॅक्युसिस किंवा टिनिटस) कमी ताप किंवा कानाच्या मागच्या भागात अस्वस्थता यासारखी काही चेतावणी लक्षणे असू शकतात, परंतु एकदा आजार सुरू झाला की ते टाळण्याचा किंवा प्रतिबंध करण्याचा कोणताही मार्ग नाही. त्यानंतर, लक्षणे दोन ते तीन दिवसांत फार लवकर त्यांच्या शिखरावर पोहोचतात.
बेलच्या पाल्सीचे निदान कसे करावे
बेल्स पाल्सीचे निदान मुख्यत्वे शारीरिक तपासणी आणि रुग्णाच्या इतिहासासारख्या लक्षणांवर आधारित आहे. बेल्स पाल्सीचे प्राथमिक निदान निकष म्हणजे चेहऱ्यावरील कमकुवतपणाची तीव्र सुरुवात आणि कपाळावर क्षुल्लक होणे. इतर परिस्थितींच्या बाजूने बेलच्या पाल्सीचे चुकीचे निदान टाळण्यासाठी, डॉक्टर पुढील चाचण्या करतात जसे की:
- स्ट्रोक
- लाइम रोग
- सार्क
- चेहऱ्याच्या मज्जातंतूच्या जवळ ट्यूमर
- मल्टिपल स्क्लेरोसिस
- मध्य कान संक्रमण
तपासणीमध्ये रक्त चाचण्या, तंत्रिका क्रियाकलापांचे मूल्यांकन करण्यासाठी इलेक्ट्रोमायोग्राफी अभ्यास (EMG), चुंबकीय संसाधन इमेजिंग (MRI) किंवा CT स्कॅन अभ्यास आणि कधीकधी संक्रमण किंवा स्वयंप्रतिकार रोगांचे मूल्यांकन करण्यासाठी लंबर पंक्चर यांचा समावेश असू शकतो.
प्रतिबंध टिपा
बेलचा पक्षाघात रोखण्याचा कोणताही खात्रीशीर मार्ग नाही. व्हायरल इन्फेक्शन्समुळे ही स्थिती उद्भवू शकते, परंतु उघड झालेल्या प्रत्येकाला ते विकसित होत नाही. मधुमेह, लठ्ठपणा आणि उच्च रक्तदाब यासारख्या जोखीम घटकांचे व्यवस्थापन केल्याने संवेदनशीलता कमी होण्यास मदत होऊ शकते.बेलच्या पाल्सीसह जगणे:रुग्ण बरे होण्यास मदत करू शकतात आणि गुंतागुंत कमी करू शकतात:
- प्रभावित डोळ्याचे संरक्षण
- सल्ल्यानुसार चेहर्याचा व्यायाम करा
- पुरेशी विश्रांती आणि तणाव व्यवस्थापन सुनिश्चित करणे
- देखरेखीसाठी आरोग्य सेवा प्रदात्यांकडे पाठपुरावा करत आहे
- शिक्षण, आश्वासन आणि लवकर सहाय्यक काळजी या स्थितीचा शारीरिक आणि भावनिक प्रभाव व्यवस्थापित करण्यासाठी महत्त्वाच्या आहेत.
अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.








